Hamulce tarczowe czy szczękowe (V-Brake/szosowe)?

Na blogu przygotowałem już zestawienie różnych hamulców rowerowych. W tym wpisie chciałbym skupić się na różnicach pomiędzy hamulcami tarczowymi a szczękowymi (V-Brake oraz szosowymi). Wydawać by się mogło, że ten ten dylemat ma coraz mniejszą rację bytu, ponieważ tarczówki stały się bardzo popularne. I w pewnych typach rowerów jest to prawda – ale jeszcze nie wszędzie.

Krótko przypomnę jak działają hamulce szczękowe oraz tarczowe. Zasada działania tych pierwszych opiera się na ściskaniu obręczy przez dwa klocki hamulcowe, umieszczonych na ramionach hamulca. Czy będą to hamulce V-Brake (stosowane w rowerach górskich, trekkingowych, miejskich, fitnessowych itd.) czy tzw. Dual Pivot (stosowane w rowerach szosowych) – działają na tej samej zasadzie.

Natomiast w przypadku hamulców tarczowych – obręcz zostawiamy w spokoju, a klocki hamulcowe umieszczone w specjalnym zacisku i ściskają tarczę hamulcową, która jest przymocowana do piasty koła.

Hamulce tarczowe czy warto
Hamulec tarczowy

Czym różnią się te hamulce?

Waga

Hamulce szczękowe są lżejsze od tarczowych o około 300-500 gramów na komplet. Liczę to razem z tarczami i lżejszymi piastami (przy hamulcach szczękowych).

Siła hamowania oraz modulacja

Hierarchia wygląda następująco: Hydrauliczne hamulce tarczowe > Mechaniczne hamulce tarczowe > Hamulce szczękowe

Oczywiście mówimy o porównaniu produktów podobnej klasy. Jeżeli weźmiecie bardzo dobre hamulce V-Brake Shimano XT (miałem, polecam) i zestawicie z tarczówkami „no-name”, znalezionymi w rowerze za 800 złotych z marketu, to myślę, że wynik będzie oczywisty. Ale nie jest to argument za tym, że szczękowe hamulce są mocniejsze od tarczowych. Tak będzie tylko w tym konkretnym przypadku.

Robiąc uczciwe porównanie, hamulce tarczowe mają większą siłę hamowania oraz (co równie istotne) lepszą modulację, czyli możliwość precyzyjniejszego dozowania tej siły (myślę tu o hamulcach hydraulicznych). Czy jest to zawsze i wszędzie potrzebne? Niekoniecznie. Siła hamowania przydaje się podczas zjazdów (w terenie, ale także na asfalcie), gdzie jej brak może oznaczać wypadnięcie z zakrętu i lądowanie na drzewie. W przypadku jazdy po płaskim – hamulce szczękowe także dają sobie radę, a ich siła jest wystarczająca (w przypadku hamulców szosowych myślę o trochę wyższych modelach).

Odporność na wodę i brud

Niestety z racji tego, że obręcz znajduje się blisko ziemi, jest bardziej narażona na błoto i wodę w porównaniu do tarczy, która zamontowana jest wyżej. Wystarczy porządna ulewa + kałuże, aby hamulce V-Brake oraz szosowe przestały hamować tak jak trzeba. Jeżeli dołożymy do tego stromy zjazd, może zrobić się bardzo niebezpiecznie.

Odporność na przegrzanie

Ta część dotyczy osób, które dużo jeżdżą w terenie lub po górskich, asfaltowych serpentynach. Gumowe klocki w hamulcach szczękowych lubią się przegrzewać i podczas długiego hamowania, tracą swoją siłę. Hamulce tarczowe również mogą się przegrzać, ale stanie się to później.

Możliwość naprawy w terenie

To jeden z punktów zapalnych zwolenników obu systemów. Faktycznie – awaria hydraulicznego hamulca gdzieś na trasie, w zasadzie jest nie do naprawienia. Natomiast warto pamiętać, że obecnie tarczówki dobrej klasy nie są już tak awaryjne, jak jeszcze kilkanaście lat temu.

Natomiast plusem hamulca tarczowego jest fakt, że w przypadku „zósemkowania” koła, nie będzie to miało wpływu na jego działanie, tak jak ma to miejsce w przypadku hamulców szczękowych (tam w przypadku dużego rozcentrowania, pozostaje rozpięcie hamulca).

Zużywanie obręczy

Hamulce tarczowe oczywiście nie zużywają obręczy, w przeciwieństwie do hamulców szczękowych. W jeździe po płaskim nie ma to aż takiego znaczenia, natomiast może zmienić perspektywę w przypadku częstych zjazdów i mocnego hamowania. Drugi przypadek, gdzie tarczowe hamulce są wręcz wybawieniem, to karbonowe obręcze. Mimo stosowania różnych materiałów tworzących powierzchnię hamującą (np. bazaltu), to zwłaszcza w deszczu nie działa to tak dobrze jak hamulce tarczowe. No i tarczówki nie zużywają drogich obręczy.

Hamulce tarczowe czy warto
Hamulec V-Brake

Koszty

Hamulce tarczowe w zakupie są droższe od szczękowych (nadal porównujemy hamulce tej samej klasy). Weźmy na przykład hamulce MTB ze średniej półki – Shimano Deore (ceny za komplet na dwa koła):

Tarczowe hydrauliczne:

  • Klamki + zaciski BR-M6000 – ok. 440 zł
  • Tarcze SM-RT64 śr. 160 mm – ok. 120 zł (większe tarcze będą droższe)
  • Klocki G02A – ok. 45 zł
    Razem = 560 zł (sumuję bez klocków hamulcowych)

Tarczowe mechaniczne:

  • Klamki BL-T610/T611 – ok. 90 zł
  • Zaciski Shimano BR-M416 – ok. 200 zł (Shimano nie robi nic lepszego)
  • Tarcze SM-RT64 śr. 160 mm – ok. 120 zł
  • Klocki Shimano B01S – ok. 30 zł
    Razem = 410 zł

V-Brake:

  • Klamki BL-T610/T611 – ok. 90 zł
  • Szczęki hamulcowe BR-T610 – ok. 130 zł
  • Klocki Shimano M70T3 – ok. 50 zł
    Razem = 220 zł

 

I drugie porównanie – hamulce szosowe podobnej klasy – Shimano Tiagra:

Tarczowe hydrauliczne:

  • Klamkomanetki Shimano ST-RS405 – ok. 930 zł
  • Zaciski BR-RS405 – ok. 300 zł
  • Tarcze SM-RT70 śr. 160 mm – ok. 180 zł (Shimano nie zaleca niższych modeli tarcz)
  • Klocki K02S – ok. 50 zł
    Razem = 1410 zł

Tarczowe mechaniczne:

  • Klamkomanetki ST-4700 – ok. 600 zł
  • Zaciski BR-R517 – ok. 700 zł (ew. BR-R317, ale to zaciski niższej klasy – ok. 300 zł)
  • Tarcze SM-RT64 śr. 160 mm – ok. 120 zł (tu Shimano nie widzi problemu z trochę niższym modelem tarcz)
  • Klocki G02A – ok. 45 zł
    Razem = 1420 lub 1020 zł

Szczękowe Dual-Pivot:

  • Klamkomanetki ST-4700 – ok. 600 zł
  • Szczęki hamulcowe BR-4700 – ok. 170 zł
  • Klocki Shimano R50T5 – ok. 60 zł
    Razem = 760 zł

 

Jak widzicie, różnica w cenie pomiędzy hamulcami szczękowymi, a hydraulicznymi tarczówkami jest spora; mechaniczne tarczówki są gdzieś pomiędzy. Odbija się to na cenie zakupu nowego roweru, a także przy ewentualnej wymianie części po awarii lub upadku.

Koszt wymiany klocków hamulcowych jest dość podobny. Kwestia znalezienia dobrych klocków w sensownej cenie, nie muszą być oryginalne, w sklepach jest cała masa zamienników.

Jeżeli chodzi o częstość wymiany klocków, tarcz czy obręczy w przypadku hamulców szczękowych, to wszystko zależy od tego, gdzie i jak jeździmy. W jeździe szosowej, miejskiej, turystycznej – bez nadmiernego obciążania roweru i bez częstego oraz długiego hamowana – zarówno klocki, jak i tarcze – wystarczą na długo. W zależności od klasy materiału z jakiego je wykonano, spokojnie może to być co najmniej kilkanaście tysięcy kilometrów. Natomiast przy jeździe terenowej, gdzie dużo hamujemy, tarcza trochę wytrzyma, ale klocki można „zjechać” w ciągu kilku dni (przy naprawdę mocnej, ekstremalnej jeździe) :) Choć na co dzień aż tak źle nie jest.

W przypadku hamulców szczękowych, z moich obserwacji wynika, że klocki wytrzymują krótsze dystanse niż te w hamulcach tarczowych. Im droższe klocki, tym ścierają się wolniej, ale i tak robią to szybciej (znów wiele zależy od mocy i częstotliwości hamowania). Dobre obręcze przy zwykłej jeździe w zasadzie ciężko zużyć. Nie wiem jak to wygląda w przypadku ostrej jazdy po górach, ale w takim przypadku i tak polecam hamulce tarczowe.

 

Pozostałe wady hamulców tarczowych

Ryzyko ustawiania hamulca po każdym wyjęciu koła

Jeżeli masz koła na szybkozamykacze, może się tak zdarzyć, że po wyjęciu i ponownym włożeniu koła, tarcza będzie minimalnie przesunięta i zacznie ocierać o klocek. Rozwiązaniem jest albo ponowna próba ustawienia koła i zaciśnięcia szybkozamykacza, albo poluzowanie śrub od zacisku, ustawienie go, wciśnięcie hamulca i dokręcenie śrub od zacisku. To bywa upierdliwe, ale przecież nie ściągamy kół codziennie. Lepiej pod tym względem wypada rower ze sztywnymi osiami, tam tarcza zawsze trafia w to samo miejsce.

Wrażliwość na zatłuszczenie

Czasem wjedziemy w tłustą kałużę, czasem coś nam kapnie podczas czyszczenia i smarowania łańcucha, albo dotkniemy tarczę ręką ubrudzoną w smarze. Tarcze i klocki są bardzo wrażliwe na zatłuszczenie. Tarczę w łatwy sposób da się uratować, wystarczy wyczyścić ją preparatem do odtłuszczania. Ciut gorzej jest z klockami, które w ostateczności należy po prostu wymienić na nowe. Niektórzy proponują wygrzewanie nad palnikiem albo w piekarniku, cóż… można spróbować, ale bez gwarancji, że się uda.

To nie jest tak, że tłuszcz tylko czyha na nasze hamulce i po każdej przejażdżce w gorszej pogodzie, będzie trzeba wymieniać klocki i myć tarcze. Po prostu trzeba uważać przy obsłudze roweru, gdzie się wkłada brudne paluchy :)

W przypadku hamulców szczękowych jest trochę łatwiej. Po pierwsze ryzyko zatłuszczenia klocków jest mniejsze, po drugie są one wykonane z twardej gumy i nie „piją” oleju, tak więc o wiele łatwiej doprowadzić je do używalności w razie czego.

Piszczenie i ocieranie

Ocieranie zdarza się w przypadku źle ustawionej tarczy względem klocków, albo gdy tłoczki w zacisku nie są wystarczająco rozepchnięte. Pisk podczas hamowania może mieć różne przyczyny – zabrudzone tarcze lub klocki; mokre tarcze (niektóre hamulce uwielbiają piszczeć w deszczu); brak prawidłowego dotarcia nowych hamulców; czasem będzie to „gryzienie się” konkretnych klocków z tarczami – pomóc może wymiana klocków na żywiczne (metaliczne bardzo lubią hałasować, choć nie wszystkie) i/lub tarczy na inną.

 

Pozostałe wady hamulców szczękowych

Wrażliwość linek i pancerzy

Dotyczy to także hamulców tarczowych mechanicznych. Brud, woda (a w efekcie rdza), uszkodzenia mechaniczne – to wszystko sprawia, że linki z czasem przestają pracować w pancerzach tak jak powinny. Trzeba pamiętać o regularnym sprawdzaniu ich stanu i w razie potrzeby wymienić linki i pancerze, tak aby napęd pracował sprawnie.

W przypadku hydraulicznych tarczówek, też trzeba od czasu do czasu wymienić płyn hamulcowy, ale cały układ jest szczelniejszy i zwłaszcza podczas jazdy w błocie, dużo bardziej odporny na takie warunki.

Piszczenie

Także szczękowe hamulce potrafią piszczeć, zwłaszcza gdy jest mokro. Wiele zależy od klocka (jedne piszczą bardziej, inne mniej), a także od ich ustawienia względem obręczy. O tym jak zminimalizować niepotrzebne piski przy hamowaniu, napisałem we wpisie o regulacji hamulców V-Brake.

Częstsza regulacja

Dotyczy to zwłaszcza tańszych hamulców. A to jakaś śrubka się lekko poluzuje, a to sprężynę trzeba naciągnąć, a to ścierające się klocki sprawią, że trzeba je przysunąć bliżej obręczy. Przy droższych szczękach i klockach robi się to rzadziej, ale i tak z moich obserwacji wynika, że w sensownych, hydraulicznych hamulcach tarczowych nie ma potrzeby niczego poprawiać zbyt często.

Hamulce szosowe
Hamulce szosowe

Które hamulce wybrać?

Odpowiedź na to pytanie nie zawsze jest jednoznaczna. Ale postaram się wyodrębnić trzy grupy, w zależności od tego co bym na ich miejscu zrobił. Dzieląc na grupy, myślę głównie o osobach, które kupują nowy rower. Aczkolwiek w przypadku używanych, też nie szedłbym na kompromis tam, gdzie hamulce tarczowe są bardzo, bardzo mile widziane.

Musisz wybrać rower z hamulcami tarczowymi:

  • Jeżeli kupujesz rower górski za 2000 zł i więcej – poniżej tej kwoty oczywiście także kupi się rower z tarczówkami, ale powyżej znalazłem jakieś pojedyncze modele. Zasadniczo jeżeli myślisz o prawdziwym MTB, enduro, trailu, downhillu itd. – wybierz hamulce tarczowe.
  • Jeżeli planujesz jeździć po asfalcie, ale w górzystym terenie i nie przejmujesz się ulewnym deszczem, a w dodatku często zabierasz ze sobą sakwy – bardzo, bardzo, bardzo polecam zakup roweru z hydraulicznymi tarczówkami (been there, done that; o czym pisałem w teście Gianta AnyRoad)
  • Jeżeli chcesz kupić tandem i dodatkowo zabierać ze sobą sakwy – bardzo polecam wybór modelu z hamulcami tarczowymi (najlepiej z tarczami o średnicy 203 mm), ewentualnie z hydraulicznymi szczękami typu Magura HS11.

Możesz wybrać rower z hamulcami tarczowymi:

  • Jeżeli od dawna wahasz się, czy kupić model z lepszym osprzętem na hamulcach V-Brake lub szosowych, czy jednak wybrać ciut gorzej wyposażoną wersję, ale za to na tarczówkach. Dlaczego? Osprzęt zawsze można kiedyś zmienić, natomiast dołożenie hamulców tarczowych zwykle będzie albo niemożliwe, albo nieopłacalne.

Nie musisz wybierać roweru z hamulcami tarczowymi:

  • Jeżeli jeździsz po płaskim lub w górach trzymasz się asfaltu, a do tego wolisz schować się przed deszczem
  • Jeżeli po prostu uważasz, że hamulce tarczowe nie są Ci do niczego potrzebne


Czy warto wymienić hamulce V-Brake na tarczowe

Ta myśl nieraz pojawia się u właścicieli starszych rowerów, ale także u tych, którzy niedawno kupili rower na V-kach i uznali, że jednak takie hamulce im nie wystarczają. Założenie tarczówek w takim przypadku jest możliwe, ale po pierwsze niezbyt opłacalne, po drugie – czasem trzeba uciec się do lekkiego „druciarstwa”.

Co potrzeba aby założyć hamulce tarczowe do roweru:

  • Otwory do mocowania zacisku w ramie
  • Otwory do mocowania zacisku w widelcu/amortyzatorze
  • Piasty z mocowaniem do tarcz

Z piastami nie ma problemu, po prostu kupuje się nowe koła, jeżeli obecne są tanie lub w średnim stanie (przeplatanie nowych piast może się nie opłacać). Ewentualnie w droższych kołach wymienia się piasty (jeżeli to możliwe).

W niektórych rowerach, które fabrycznie mają założone hamulce V-Brake, znajdziemy także mocowania do zacisków hamulców tarczowych. To ukłon od producenta w stronę klientów, którzy kiedyś jednak dojdą do wniosku, że wolą hamulce tarczowe.

Adapter A2Z DM-UNI

Natomiast jeżeli takich mocowań nie ma… cóż, z przodu za bardzo nic nie zrobimy. Z tyłu można kombinować z adapterem typu A2Z DM-UNI. Ale szczerze mówiąc nie jestem do takiego rozwiązania przekonany (zwłaszcza przy dużych przeciążeniach). Warto usiąść i na spokojnie przekalkulować, czy przypadkiem nie lepiej sprzedać swój rower i kupić inny z hamulcami tarczowymi. W wielu przypadkach, nawet jeżeli wyjdzie to trochę drożej, to i tak będzie się bardziej opłacać.

 

Podsumowanie

Hamulce tarczowe, mimo swoich wad, są po prostu lepsze od szczękowych. I czy tego chcemy czy nie, rowerowy świat idzie w stronę tarczówek. Wystarczy popatrzeć na oferty producentów – górale już w zasadzie w większości mają hamulce tarczowe, turystyczne rowery powyżej pewnego pułapu cenowego też. Szosowy świat przez jakiś czas opierał się wprowadzeniu tarczówek, ale to był więcej niż pewne, że w końcu to nastąpi (myślę, że przesądziło większe bezpieczeństwo na zjazdach i możliwość późniejszego hamowania). W zawodowym peletonie hamulce tarczowe to już normalny widok, a mogę się założyć, że za 2-3 lata wszyscy będą już takie mieli.

Czy warto abyśmy szli w tę stronę? Jeszcze kilka lat temu sam broniłem hamulców V-Brake jak tylko mogłem. Dlaczego zmieniłem zdanie? Po prostu zacząłem więcej jeździć na rowerze z hydraulicznymi hamulcami tarczowymi :) V-ki czy hamulce szosowe są okej, przez wiele, wiele lat wyhamowywały nasze rowery. Ale tak jak w niepamięć odeszły hamulce cantilever (dziś spotykane czasem w rowerach przełajowych), zastąpione przez V-Brake, tak hamulce tarczowe zastąpią szczęki. Czy w 100% tak się stanie? Zapewne nie. Ale mogę się z Wami założyć, że za 10 lat o hamulcach szczękowych będziemy opowiadać jak o ciekawostce. Niemożliwe? Zobaczcie co się stało z kołami 26 cali w rowerach górskich. Minęło kilka lat i wyparowały z nowych rowerów. Tak będzie też ze szczękowymi, zobaczycie.

 

Zapraszam do lektury pozostałych wpisów z serii o hamulcach rowerowych:

1. Rodzaje hamulców rowerowych

2. Hamulce tarczowe, klocki, tarcze – rodzaje i standardy

3. Wymiana klocków i regulacja hamulców V-Brake

4. Wymiana pancerzy i linek w hamulcach

5. Jak wymienić hamulce V-Brake

6. Docieranie hamulców tarczowych

7. Jak wyregulować hamulce tarczowe

8. Hamulce tarczowe czy szczękowe