Budowa roweru – podstawowe części



Zapraszam do obejrzenia najnowszego odcinka Rowerowych Porad, w którym opowiadam o micie tylnej przerzutki.



Wydawać by się mogło, że rower to bardzo prosta konstrukcja. Ot, dwa koła, kierownica, siodełko, pedały i to wszystko przyczepione do ramy. Rzeczywistość jest trochę bardziej skomplikowana, a rower składa się z dużo, dużo większej ilości elementów. Zazwyczaj podczas jazdy nie myśli się o wszystkich :) Dopiero gdy złapie nas awaria, po raz pierwszy dowiadujemy się jak wygląda suport czy jak wygląda dętka. I nie ma w tym nic złego. Słyszałem kiedyś powiedzenie, że przyjemność z roweru można czerpać na dwa sposoby: jeżdżąc nim, albo przy nim non-stop majsterkując. Ale nie da się tego ze sobą połączyć. Jest to oczywiście pewna przenośnia, ale chodzi o to, że doświadczenie w mechanice rowerowej można zdobywać z czasem, w miarę kolejnych awarii, a nie kombinując, co by tu jeszcze w rowerze na siłę zmienić.

Dobrze wiem, że ten tekst przyda się uczniom szkół podstawowych, gimnazjów (jeżeli będą jeszcze istniały), a może nawet na dalszych etapach edukacji. Moi drodzy, korzystajcie śmiało z tej wiedzy, jednocześnie pamiętajcie o czymś takim jak prawa autorskie. Bo kopiowanie od kogoś (także do internetu) zdecydowanie te prawa łamie.

Budowa Roweru Porady

Kliknij aby powiększyć

Okej, przejdźmy do budowy roweru. Za przykład posłuży mi rower górski typu hardtail, czyli jedynie z przednim amortyzatorem. Tam gdzie jest to możliwe, odeślę Was do innych wpisów na blogu, gdzie będziecie mogli rozszerzyć swoją wiedzę.

Rama Rowerowa

1. Rama – to podstawa każdego roweru i to do niej doczepiamy kolejne elementy. Może być stalowa (coraz rzadziej), aluminiowa lub (coraz częściej) karbonowa, czyli w włókna węglowego. Wybierając rower należy koniecznie ustalić odpowiedni rozmiar ramy. Od jej rozmiaru oraz geometrii (długości rurek i kątów pomiędzy nimi) w dużej mierze zależy pozycja za kierownicą, jaką będziemy przyjmować podczas jazdy.

 

Kierownica rowerowa

2. Kierownica – kawałek rurki, dzięki której możemy kierować rowerem. Jest zespolona z rowerem za pomocą wspornika kierownicy oraz rury sterowej amortyzatora. Kierownica może być całkowicie prosta, lekko ugięta, jak na zdjęciu powyżej lub mocno wygięta w kierunku rowerzysty (np. w rowerze miejskim). W rowerach szosowych stosuje się inną kierownicę, przypominającą swoim wyglądem rogi barana, stąd jej popularna nazwa – baranek.

 

Chwyty kierownicy rączki

3. Chwyty kierownicy – potocznie mówi się na nie rączki lub gripy. Zakłada się je na końce kierownicy i kładzie na nich dłonie podczas jazdy. Dzięki temu wygodniej i pewniej trzyma się kierownicę. W rowerach szosowych zamiast chwytów, stosuje się specjalną owijkę kierownicy.

 

Budowa roweru

4. Wspornik kierownicy lub inaczej – mostek. Łączy kierownicę z rurą sterową amortyzatora. Może mieć różną długość oraz kąt pod jakim się wznosi. Między innymi od tego będzie zależeć nasza pozycja za kierownicą. Mostek może być także regulowany, dzięki czemu mamy wpływ na kąt pod jakim się wznosi.

Amortyzator rowerowy

5. Amortyzator – odpowiada za utrzymywanie przedniego koła przy ziemi. Dzięki niemu łatwiej panować nad rowerem na nierównościach, a przy okazji poprawia komfort jazdy. Zamiast amortyzatora może być również nieamortyzowany, sztywny widelec, który będzie lżejszy. Czy wybrać amortyzator czy sztywny widelec – odpowiedź znajdziecie na blogu. Rurę sterową, która odchodzi od amortyzatora wkładamy do ramy, a na jej końcu montujemy wspornik kierownicy.

 

Stery

6. Stery – „niewidzialne” łożyska, o których przypominamy sobie dopiero, gdy coś w nich szwankuje. Są schowane w ramie (w przedniej części, nazywanej główką ramy) i odpowiadają za możliwość kręcenia kierownicą, a tak w zasadzie kręcenia rurą sterową amortyzatora, do której przykręcona jest kierownica za pośrednictwem mostka.

 

Koło rowerowe

7. Koło – na zewnątrz koła mamy obręcz do której wkłada się dętkę i oponę, następnie są długie i wąskie szprychy, które utrzymują koło w całości, a w środku znajduje się piasta (nie piesta, jak mówią niektórzy). Piasta z jednej strony trzyma szprychy, z drugiej strony pozwala się kołu obracać dzięki zamontowanym łożyskom. Piastę mocuje się do ramy i do amortyzatora dzięki szybkozamykaczowi lub nakrętkom.

 

Co to jest opona

8. Opona i dętka – nakładamy ją na obręcz, utrzymuje kontakt z nawierzchnią drogi, przy okazji dodatkowo amortyzując wstrząsy. Między oponę a obręcz wkładamy dętkę, która po napompowaniu umożliwia zachowanie kształtu opony. W użyciu są również opony bezdętkowe, choć na niedużą skalę i raczej w sporcie. W jednym z odcinków Rowerowych Porad na YouTube, opowiadam o rodzajach opon rowerowych, a także jak wymienić oponę i dętkę.

 

hamulce-rowerowe

9. Hamulce – służą do zatrzymywania lub spowalniania roweru. Najpopularniejszymi typami hamulców w rowerze są tarczowe oraz szczękowe. W rowerach miejskich stosuje się także hamulce typu torpedo oraz rolkowe. Najczęściej używane rodzaje hamulców rowerowych opisałem na blogu. Hamulce obsługuje się za pomocą klamek, które znajdują się na kierownicy.

 

Tylna przerzutka

10. Tylna przerzutka – razem z przednią przerzutką, korbą, łańcuchem, kasetą, manetkami oraz linkami, wchodzi w skład rowerowego napędu. Tylna przerzutka odpowiada za naciąg łańcucha, a także za przeprowadzanie łańcucha pomiędzy zębatkami kasety. Sterowana jest najczęściej mechaniczną linką, a w najdroższych napędach także elektrycznie. Najpopularniejszymi producentami napędów rowerowych są Shimano, SRAM oraz Campagnolo. Na blogu przeczytasz o regulacji tylnej przerzutki, a także o grupach osprzętu Shimano. Przerzutka nie musi być zewnętrzna (jak na zdjęciu powyżej). Stosuje się również (najczęściej w rowerach miejskich i wielu turystycznych) przerzutki planetarne, czyli schowane w tylnej piaście. Więcej o przerzutkach planetarnych przeczytacie na blogu.

 

Przednia przerzutka

11. Przednia przerzutka – zajmuje się przerzucaniem łańcucha pomiędzy tarczami korby. Na blogu przeczytasz o regulacji przedniej przerzutki, a także czym różni się przerzutka Top Swing od Down Swing.

 

Co to jest korba rowerowa

12. Mechanizm korbowy lub po prostu – korba. Na korbę składają się tarcze (zębatki) po których porusza się łańcuch oraz ramiona, na których końcach przykręcone są pedały. Ramiona korby połączone są przez suport lub metalową rurkę w przypadku suportów z zewnętrznymi łożyskami.

 

Suport

13. Suport – są to łożyska, dzięki którym możemy kręcić korbą. Na zdjęciu powyżej widzicie tradycyjny suport, który schowany jest w ramie, w tak zwanej mufie suportowej (czyli w miejscu gdzie spotykają się rura podsiodłowa, górna i dolna). Są także łożyska zewnętrzne, wkręcane w mufę, ale widoczne bez rozkręcania, a także typu press-fit, które wciska się w ramę. Więcej o rodzajach suportów już niedługo napiszę w osobnym tekście.

 

Kaseta rowerowa

14. Kaseta/Wolnobieg – zębatki, które znajdują się na tylnym kole nazywamy kasetą lub wolnobiegiem, w zależności czy są nakręcane czy nasuwane na piastę. O odróżnieniu kasety od wolnobiegu przeczytasz na blogu. Znajduje się tam konkretna liczba zębatek, od pięciu do dwunastu. Może być także jedna, jeżeli rower nie ma przerzutki lub jest ona schowana w tylnej piaście. Większa liczba przełożeń, najczęściej nie determinuje jak szybko będziemy mogli jechać, bo na tym najczęściej zależy młodym rowerzystom. Jest to zależne jedynie od wielkości zębatek, o czym pisałem w tekście: po co rowerze 11 przełożeń.

 

Łańcuch rowerowy

15. Łańcuch – łączy ze sobą korbę i kasetę, dzięki czemu pedałując, napędzamy rower. Składa się z wielu ogniw, które połączone ze sobą, tworzą mocny łańcuch. Dobiera się go w zależności od ilości przełożeń, jakie mamy na kasecie i korbie. Im więcej biegów, tym węższy łańcuch. Warto regularnie sprawdzać czy łańcuch się nie wyciągnął, służy do tego specjalny przymiar. Gdy łańcuch się nadmiernie wyciągnie, trzeba go koniecznie wymienić, aby nie zużywał tak mocno zębatek kasety oraz korby. Łańcuch to najczęściej wymieniany element w rowerze, ale nie jest drogi, cena podstawowego łańcucha zaczyna się od 15-20 złotych.

 

Manetki rowerowe

16. Manetki – znajdują się na kierownicy, dzięki nim sterujemy przerzutkami w rowerze. Każda przerzutka ma swoją osobną manetkę. W rowerach szosowych stosuje się klamkomanetki, czyli zintegrowane klamki hamulcowe z manetkami, które umożliwiają jednoczesne hamowanie i zmianę przełożeń.

 

 

Pancerze i linki rowerowe

17. Pancerze i linki – są poprowadzone od klamek do hamulców (w hamulcach mechanicznych), a także od manetek do przerzutek (w przerzutkach mechanicznych). Warto dbać o ich stan i na czas wymieniać, tak aby hamowanie oraz zmiana przełożeń przebiegała płynnie. W przypadku hydraulicznych hamulców tarczowych oraz szczękowych, zamiast stalowej linki, mamy płyn hamulcowy. W przypadku elektrycznych przerzutek, zamiast stalowej linki mamy przewód elektryczny.

 

Pedały rowerowe

18. Pedały – wkręca się je w ramiona korby (przy wymianie pamiętajcie, że jest pedał prawy oraz lewy i nie można ich zamieniać). Naciskając na nie, wprawiamy w ruch korbę, która poprzez łańcuch i kasetę, napędza tylne koło, a rower jedzie. Odmianę słowa pedał znajdziecie tutaj, a ja tylko przypomnę, że w języku polskim nie ma czegoś takiego jak: pedało (poprawnie – pedał) i pedałka (poprawnie – pedały), bo czasami na takie twory językowe trafiam w ogłoszeniach sprzedaży. Pedały mogą być zwykłe, platformowe (jak na zdjęciu powyżej) lub wpinane (nazywane potocznie SPD, od systemu Shimano), gdzie but jest mocowany w pedale. O butach i pedałach SPD przeczytacie więcej na blogu.

 

Siodełko rowerowe

19. Siodełko – spoczywają na nim nasze szacowne cztery litery. Siodełko powleczone może być tworzywem sztucznym, skórą bądź tkaniną. W środku znajduje się wyściółka, czasami żel, które zapewniają odpowiednią miękkość siodełka. Na blogu pisałem o rodzajach siodełek, jak ustawić siodełko (bardzo ważne) oraz o siodełkach, jakie używają znajomi blogerzy rowerowi.

 

wspornik-siodelka

20. Wspornik siodełka lub inaczej – sztyca. Podłużna rura, wsuwana w rurę podsiodłową ramy i blokowana zaciskiem. Do niej montuje się siodełko. Wspornik siodełka może być amortyzowany, ale nie polecam tego rozwiązania, zwłaszcza najtańszych wsporników. Szybko łapią luzy i nie da się ich potem naprawić.

 

Są to główne elementy, z których składa się praktycznie każdy rower. Rower można oczywiście rozbudować o dodatkowe elementy, takie jak oświetlenie, bagażnik, błotniki, stopkę, rogi, lusterka, liczniki i… długo by wymieniać dalej :)

 
  • muszi

    Nie zębatka tylko koło zębate :P Całe studia zwracali nam uwagę, że „zębatka to koło zębate o nieskończonym promieniu” i tak mi już pozostało…

    • Jak najbardziej rozumiem, że w języku osób zajmujących się budową maszyn tak jest. Ale w potocznej mowie zębatka jest jak najbardziej dopuszczalna (wymiennie z koronka kasety, w przypadku zębatki w kasecie). http://sjp.pwn.pl/sjp/zebatka;2545701.html

    • Szymon

      Z tego, co się orientuję, to raczej koło łańcuchowe, a nie zębate.

      • muszi

        W sumie racja :P

  • Kamil

    Dodałbym, że na chwyty używa się też często określenia gripy

  • facebook.com/28cali

    Budowanie roweru to kusząca propozycja, ale raczej dla rowerzystów zaznajomionych z mechaniką. Jaki bym rower zbudował? Rama crosowa, koła 28 cali, sztywny aluminiowy widelec, kaseta 8 blatów, korba dwa blaty, koło przód z dynamem, hamulce typu V, przerzutki jakaś średnia półka, opony 700 x 38C lub 700x40C

    • Nie trzeba budować roweru, żeby przydała się znajomość nazw różnych podzespołów :)

      Ja, jakbym miał składać rower to poszedłbym w stronę: rama fitness, koła 28 cali, sztywny, karbonowy widelec, kaseta 11-rzędowa (11-40 albo 11-42), korba jeden blat, hamulce tarczowe, przerzutki XT, opony 700x35C lub 700x28C.

  • Andy

    A gdzie przerzutka wbudiowana w tylną piastę? To chyba najbardziej złożony mechanizm rowerowy stosowany obecnie nie tylko w rowerach miejskich, ale także w turystycznych i górskich (sam takiej używam w „góralu”). Kto wie, czy pewnego pięknego dnia nie będzie ich także w szosowych. I też mogą być na linkę lub elektryczne.

  • Andy

    A wracając do „zębatki”. OK, potocznie tak się czasem mówi na małe koło zębate, ale jak w takim razie odróżnić wspomniane koło zębate od płaskiej listwy z zębami? Fakt – w rowerze dość rzadko wykorzystywane urządzenie, ale w różnych maszynach – jednak tak.

  • Andy

    Aha – warto wspomnieć, że niekiedy sztyce posiadają mechanizm z manetką na kierownicy, pozwalającą na szybkie opuszczanie i podnoszenie siodełka w czasie jazdy. Szczególnie przydatne podczas jazdy w terenie na przemian ostro w dół (siodełko w dół) i ostro w górę (siodełko w górę).

  • Seweryn Kacprzak

    Tylna przerzutka zwana też motylkiem

    • Hmmm…. pierwszy raz spotykam się z takim określeniem :) Motylek to prędzej dźwignia przy szybkozamykaczu.

  • vassabi1255

    Hej, opłaca się składać rower mtb za 3000zł czy lepiej kupić gotowca?

    • Cześć, najlepiej usiąść z kalkulatorem i wszystko policzyć na kartce. Myślę, że może być ciężko złożyć porównywalny rower w tych pieniądzach, ale z drugiej strony będziesz miał w 100% taki, jaki chcesz, a nie taki jak złożył producent. Z trzeciej strony, zawsze można kupić rower i na początek wymienić kilka (ale tylko kilka :) elementów, które Ci nie pasują, a zdjęte elementy sprzedać jako nowe.

  • Mariusz

    Witam Panie Łukaszu.Może w przyszłości opisze Pan bardziej szczegółowo konkretne części? Rodzaje, z czego są zrobione, najpopularniejsze marki itp. Myślę, że byłoby to pomocne dla co niektórych i dodatkowo byłoby wstępem do ciekawej dyskusji. Nie mówiąc już o tym, że roboty z tym byłoby na kilka miesięcy w przód.

    • Cześć, starałem się linkować do wpisów na blogu, jeżeli już o czymś pisałem. I na pewno ten temat będę kontynuował :)